Kongregacja ds. Duchowieństwa
Mos iugiter
1991-02-22

Tekst w języku włoskim na stronie Watykanu ← kliknij!

Tłumaczenie i adaptacja internetowa:
dr Wojciech Kosek

Niniejsze opracowanie zostało opublikowane tutaj 3. września 2018 r.,
w dniu liturgicznego wspomnienia św. Grzegorza Wielkiego

Stałym zwyczajem w Kościele jest – jak pisze Paweł VI w motu proprio Firma in traditione – że „wierni, kierowani swoim zmysłem religijnym i kościelnym, pragną, dla pełniejszego uczestnictwa w celebracji eucharystycznej, dołączyć swój osobisty wkład, przyczyniając się w ten sposób do zaspokajania potrzeb Kościoła, a zwłaszcza do utrzymania jego szafarzy” (AAS 66 [1974], 308).

W dawnych czasach wkład ten polegał przede wszystkim na darach w naturze; obecnie ma niemal wyłącznie charakter pieniężny. Motywy i cele składania ofiar przez wiernych pozostały jednak takie same i zostały potwierdzone również w nowym Kodeksie Prawa Kanonicznego (por. kan. 945 § 1; 946).

Ponieważ kwestia ta dotyczy bezpośrednio Najświętszego Sakramentu, nawet najmniejsze podejrzenie, że chodzi o czerpanie zysku lub o świętokupstwo, powodowałoby zgorszenie. Dlatego Stolica Apostolska zawsze uważnie śledziła rozwój tej pobożnej tradycji i w odpowiednim czasie podejmowała działania zmierzające do dostosowania jej do zmieniających się warunków społecznych i kulturowych, aby zapobiegać ewentualnym nadużyciom związanym z tymi dostosowaniami lub – gdyby się pojawiły – usuwać je (por. KPK kan. 947 i 1385).

W ostatnim czasie wielu biskupów zwróciło się do Stolicy Apostolskiej o wyjaśnienia dotyczące odprawiania Mszy świętych według intencji nazywanych „zbiorowymi”, zgodnie z praktyką, która pojawiła się stosunkowo niedawno.

Prawdą jest, że wierni, zwłaszcza w regionach ubogich, od dawna mają zwyczaj składania kapłanowi niewielkich ofiar, nie prosząc wyraźnie, aby za każdą z nich została odprawiona osobna Msza święta według określonej intencji. W takich przypadkach wolno połączyć różne ofiary, aby odprawić tyle Mszy świętych, ile odpowiada wysokości ofiary ustalonej w diecezji.

Wierni zawsze też mogą z własnej woli połączyć swoje intencje i ofiary, prosząc o odprawienie jednej Mszy świętej w tych intencjach.

Zupełnie czym innym jest jednak postępowanie tych kapłanów, którzy przyjmują od wiernych ofiary przeznaczone na odprawienie Mszy świętych według poszczególnych intencji, a następnie łączą je w jedną ofiarę i uznają zobowiązanie za spełnione przez odprawienie jednej Mszy świętej według intencji nazywanej „zbiorową”.

Argumenty wysuwane na rzecz tej nowej praktyki są tylko z pozoru przekonujące i służą jej usprawiedliwieniu, a mogą wręcz w niejednym przypadku ujawniać błędne rozumienie Kościoła.

W każdym razie praktyka taka może nieść ze sobą poważne niebezpieczeństwo niewypełnienia obowiązku sprawiedliwości wobec ofiarodawców, a gdyby się rozpowszechniła, mogłaby stopniowo osłabić, a ostatecznie całkowicie zatrzeć w ludzie chrześcijańskim wrażliwość i świadomość motywów oraz celów składania ofiar na odprawienie Najświętszej Ofiary według poszczególnych intencji. Pozbawiałaby ponadto koniecznych środków utrzymania tych świętych szafarzy, którzy nadal żyją z takich ofiar, a także odbierałaby wielu Kościołom partykularnym środki potrzebne do prowadzenia działalności apostolskiej.

Dlatego, wykonując polecenie otrzymane od Ojca Świętego, Kongregacja ds. Duchowieństwa, do której kompetencji należy regulowanie tej delikatnej materii, przeprowadziła szerokie konsultacje, zasięgając również opinii konferencji episkopatów.

Po uważnym rozpatrzeniu otrzymanych odpowiedzi i różnych aspektów tego złożonego problemu, we współpracy z innymi zainteresowanymi dykasteriami, Kongregacja postanowiła, co następuje:

Art. 1 – § 1. Zgodnie z kan. 948 należy aplikować „odrębne Msze według intencji tych, za których pojedynczo została przyjęta złożona ofiara, nawet niewielka”. Dlatego kapłan, który przyjmuje ofiarę na odprawienie Mszy świętej według określonej intencji, jest na mocy sprawiedliwości zobowiązany osobiście wypełnić przyjęte zobowiązanie (por. KPK kan. 949: Kto ma obowiązek odprawienia i aplikowania Mszy św. w intencji tych, którzy złożyli ofiarę, pozostaje nim związany, chociażby bez jego winy przepadły przyjęte ofiary.) albo powierzyć jego wypełnienie innemu kapłanowi na warunkach określonych przez prawo (por. KPK kan. 954–955).

§ 2. Naruszają zatem tę normę i ponoszą wynikającą z tego odpowiedzialność moralną ci kapłani, którzy przyjmują ofiary na odprawienie Mszy świętych według poszczególnych intencji, a następnie, łącząc je w jedną ofiarę bez wiedzy ofiarodawców, uznają zobowiązanie za spełnione przez odprawienie jednej Mszy świętej według intencji nazywanej „zbiorową”.

Art. 2 – § 1. Jeżeli poszczególni ofiarodawcy, uprzednio i wyraźnie poinformowani, dobrowolnie wyrażą zgodę na połączenie ich ofiar z innymi w jedną ofiarę, zobowiązaniom tym można zadośćuczynić przez odprawienie jednej Mszy świętej według jednej intencji „zbiorowej”.

§ 2. W takim przypadku należy publicznie podać dzień, miejsce i godzinę odprawienia tej Mszy świętej, przy czym nie wolno w ten sposób celebrować Mszy świętej częściej niż dwa razy w tygodniu.

§ 3. Pasterze diecezji, w których występują takie przypadki, powinni mieć świadomość, że praktyka ta stanowi wyjątek od obowiązującego prawa kanonicznego. Gdyby nadmiernie się rozpowszechniła – również wskutek błędnych poglądów na znaczenie ofiar składanych na Msze święte – należałoby ją uznać za nadużycie. Mogłaby bowiem stopniowo doprowadzić wiernych do porzucenia zwyczaju składania ofiar na odprawienie Mszy świętych według pojedynczych intencji, a przez to do zaniku pradawnego zwyczaju, zbawiennego dla poszczególnych dusz i dla całego Kościoła.

Art. 3 – § 1. W przypadku, o którym mowa w art. 2 § 1, celebrans może zatrzymać jedynie ofiarę w wysokości ustalonej w diecezji (por. KPK kan. 950).

§ 2. Pozostałą kwotę, przewyższającą wysokość tej ofiary, należy przekazać ordynariuszowi, o którym mowa w kan. 951 § 1; przeznaczy on ją na cele określone przez prawo (por. KPK kan. 946).

Art. 4 – Zwłaszcza w sanktuariach i miejscach pielgrzymkowych, do których zwykle napływa wiele ofiar na odprawienie Mszy świętych, rektorzy, w sumieniu zobowiązani, powinni uważnie czuwać, aby dokładnie przestrzegano zarówno norm prawa powszechnego dotyczących tej materii (por. przede wszystkim KPK kan. 954–956), jak i przepisów niniejszego dekretu.

Art. 5 – § 1. Kapłani, którzy otrzymują bardzo dużą liczbę ofiar na Msze święte według określonych intencji, na przykład z okazji Wspomnienia Wszystkich Wiernych Zmarłych lub innej szczególnej okazji, a nie mogą osobiście wypełnić tych zobowiązań w ciągu roku (por. KPK kan. 953), zamiast odmawiać przyjęcia tych ofiar – przekreślając w ten sposób pobożny zamiar ofiarodawców i zniechęcając ich do jego realizacji – powinni przekazać je innym kapłanom (por. KPK kan. 955) albo własnemu ordynariuszowi (por. KPK kan. 956).

§ 2. Jeżeli w takich lub podobnych okolicznościach zachodzi przypadek opisany w art. 2 § 1 niniejszego dekretu, kapłani powinni stosować się do postanowień art. 3.

Art. 6 – Na biskupach diecezjalnych spoczywa szczególny obowiązek niezwłocznego i jasnego podania do wiadomości tych norm, obowiązujących zarówno duchowieństwo diecezjalne, jak i zakonne, oraz czuwania nad ich przestrzeganiem.

Art. 7 – Konieczne jest jednak również odpowiednie pouczenie wiernych w tej sprawie poprzez specjalną katechezę, której zasadniczymi punktami powinny być:

1. doniosłe znaczenie teologiczne ofiary składanej kapłanowi na odprawienie Ofiary eucharystycznej – a to w tym celu przede wszystkim, aby zapobiegać niebezpieczeństwu zgorszenia wywołanego pozorem handlowania rzeczami świętymi;
2. ascetyczne znaczenie jałmużny w życiu chrześcijańskim, podkreślane w nauczaniu samego Jezusa; ofiara składana na odprawienie Mszy świętej jest jej szczególnie wartościową formą;
3. dzielenie się dobrami: składając ofiary związane z intencjami mszalnymi, wierni przyczyniają się do utrzymania świętych szafarzy oraz do prowadzenia apostolskiej działalności Kościoła.

Ojciec Święty 22 stycznia 1991 r. zatwierdził w formie szczególnej normy niniejszego dekretu oraz nakazał jego promulgowanie i wejście w życie.

Rzym, w siedzibie Kongregacji ds. Duchowieństwa, 22 lutego 1991 r.

Antonio kard. Innocenti

Prefekt

+ Gilberto Agustoni

Arcybiskup tytularny Caorle

Sekretarz